Emerytura za pracę w szczególnych warunkach

W pracy wielokrotnie spotykam się z problemem uzyskania prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym za pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób urodzonych po 31.12.1948r. Ściślej chodzi o możliwość realizowania prawa do emerytury na starych zasadach na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa). Nierzadko bowiem ubezpieczonym ubiegającym się o to świadczenie ZUS odmawia przyznania do niego prawa. Skąd się to bierze i czy mimo odmowy Zakładu można skutecznie uzyskać prawo do takiej emerytury?

Odpowiadając na pierwsze pytanie sięgnąć należy przede wszystkim do dawno już wydanych aktów prawnych, które regulują takie kwestie jak wiek emerytalny, staż pracy ogólny i w warunkach szczególnych oraz rodzaj stanowisk pracy, których zajmowanie uznane zostało za pracę w szczególnych warunkach. Mam tutaj na myśli m. in. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz na jego podstawie wydane zarządzenia właściwych ministrów określające stanowiska pracy charakteryzujące się szczególną szkodliwością. Ponadto zwrócić należy uwagę na art. 184 (wspomniany na wstępie) i 32 ustawy, w których ustawodawca także wymienił niezbędne przesłanki warunkujące przyznanie prawa do emerytury.

Ogólnie więc za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Wyszczególnienie tych prac, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego, zawierają wykazy A i B. Oba wykazy stanowią załączniki do wyżej wymienionego rozporządzenia. Przy czym od rodzaju pracy odróżnić jeszcze trzeba rodzaje stanowisk pracy, których jest znacznie więcej niż rodzajów pracy.

Dla przykładu: praca w górnictwie wykonywana pod ziemią jest rodzajem pracy, a praca górnika będzie w niej stanowiskiem pracy.

Taki szczegółowy katalog stanowisk pracy zawierają odrębne zarządzenia wydane przez właściwych ministrów. W między czasie wydano ich kilkanaście, z których obecnie obowiązuje już kilka. Wykonywana praca, czy też ściślej – rodzaj objętego stanowiska – powinna znaleźć wyraz w świadectwie pracy. Ale idźmy po kolei 🙂

Bowiem w dalszej kolejności istotne jest, aby praca w szczególnych warunkach była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Co oznacza, że pracownik nie mógł mieć powierzonych innych obowiązków jak tylko te, które dotyczą pracy w szczególnych warunkach. Tak więc nawet incydentalne powierzenie innych obowiązków, niezwiązanych z pracą w warunkach szczególnych, może zostać zakwestionowane przez ZUS, przez co tego okresu nie zaliczy do stażu w szczególnych warunkach.

Dalej aby ZUS uznał, że pracownik wykonywał pracę w warunkach szczególnych i to stale w pełnym wymiarze czasu pracy, konieczne jest legitymowanie się „szczególnym” świadectwem pracy – tzw. świadectwem wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Powinien je wystawić zakład pracy według ustalonego wzoru na podstawie posiadanej dokumentacji.

Tyle w skrócie o pracy w warunkach szczególnych.

Oprócz tego, aby prawo do tytułowej emerytury uzyskać, praca w warunkach szczególnych i w sposób opisany wyżej musiała być wykonywana z reguły co najmniej 15 lat. Częstokroć do wykazania tego okresu posiadać trzeba kilka „szczególnych” świadectw, o których wyżej, w związku ze zmianą miejsca pracy. Obok tego konieczne jest posiadanie ogólnego stażu pracy wynoszącego 25 lat dla mężczyzn i 20 lat dla kobiet. W końcu tak oznaczone okresy pracy ubezpieczeni urodzeni po 31.12.1948r muszą udowodnić przed 01.01.1999r, czyli przed dniem wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Niezbędnym warunkiem jest również nie przystąpienie do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenie wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.

I na koniec niejako najważniejsze z punktu widzenia starania się o emeryturę za pracę w warunkach szczególnych. Wiek emerytalny jest w tym przypadku obniżony i odpowiednio dla kobiet wynosi 55lat, a dla mężczyzn 60lat. Przy czym jest to tutaj o tyle wartkie uwagi, bo ustawodawca nie wskazał, do kiedy ubezpieczony powinien dożyć wieku emerytalnego (tak jak w innych przypadkach). Jedynie z punktu widzenia rzeczowej emerytury ważne jest osiągnięcie stażu pracy ogólnego i szczególnego przed dniem wejścia w życie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS (o czym już wyżej napisałem). Na tą okoliczność wypowiadał się nawet Sąd Najwyższy stwierdzając, że prawo do emerytury na podstawie art. 184 ustawy nabywa ubezpieczony, który na dzień 01.01.1999r legitymował się wymaganym okresem ogólnym i szczególnym, natomiast wiek emerytalny osiągnął po tej dacie, niezależnie od tego, czy w chwili dożycia 55/60 lat miał status pracownika, wykonywał inną pracę (np. prowadził działalność gospodarczą), czy też w ogóle nie był zatrudniony.

A co z pytaniem o możliwość ubiegania się o prawo do przedmiotowej emerytury, gdy Zakład prawa do niej odmawia? Pozostaje odwołać się od decyzji do sądu powszechnego. Skuteczność odwołania z kolei zależeć będzie od szczególnych i indywidualnych okoliczności danej sprawy. Za to w większości przypadków, z którymi się spotkałem, Zakład odmawiał prawa do świadczenia, bo ubezpieczony:
– nie posiadał świadectwa pracy w szczególnych warunkach w ogóle,
– w świadectwie pracy w szczególnych warunkach niepoprawnie wskazane było stanowisko pracy (nazwa stanowiska była niepełna lub zupełnie inna),
– uwzględniony przez ZUS staż pracy w warunkach szczególnych był krótszy od 15 lat,
– uwzględniony przez ZUS ogólny staż pracy nie przekraczał 20 lat dla kobiet lub 25 lat lat mężczyzn,
– ubezpieczony posiadał tylko „zwykłe” świadectwo pracy, a o „szczególne” nie mógł już wystąpić bo zakład pracy został zlikwidowany.

W powyższych przypadkach odwołując się do sądu można, a nawet trzeba, wnosić o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków. I to najlepiej takich, z którymi razem się pracowało, bowiem będą posiadać bezpośrednią wiedzę o charakterze wykonywanej pracy. Przy czym dowód ze świadków nie jest dopuszczalny w postępowaniu przed organem rentowym. A skoro nie posiada się właściwego świadectwa pracy, to jedynym sposobem udowodnienia, że pracowało się w warunkach szczególnych, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, są dowody osobowe. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że brak takiego świadectwa lub jego zakwestionowanie przez organ rentowy nie wyklucza dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego. Poza tym w postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia w zakresie środków dowodowych, takie jak w postępowaniu przed organem rentowym. I wreszcie świadectwo pracy, jako dokument wystawiony przez pracodawcę, jest niczym innym jak jego oświadczeniem wiedzy. Stąd może być podważany w każdy sposób przed sądem i podlega co do swojej wiarygodności i mocy dowodowej takiej samej ocenie, jak każdy inny dowód.

Obok zeznań świadków pomocnym powinien być też wniosek o zobowiązanie przez sąd właściwych archiwów państwowych, w których przechowywane są akta osobowe i płacowe ubezpieczonego, do dostarczenia tych dokumentów do akt sprawy. A to na okoliczność uzupełnienia stażu pracy ogólnego lub szczególnego, w zależności, który został zakwestionowany przez Zakład. Jest to jedyna droga w sytuacji, gdy była pracodawca został zlikwidowany i nie funkcjonuje już w obrocie prawnym.

Podsumowując zawsze można odwołać się od odmownej decyzji ZUS. Tym bardziej, że ubezpieczony zwolniony jest z kosztów sądowych, o czym pisałem ostatnio. Ostateczny efekt zależy jednak od odpowiednio sporządzonego odwołania i następnie sprawnego wykorzystania dopuszczonych przez sąd dowodów. Nie jest to proste, ale nie jest nie wykonalne 🙂

I na koniec, dla zobrazowania poruszanego tutaj tematu i dla najbardziej wytrwałych w czytaniu, zamieszczam przykład decyzji odmownej ZUS:

decyzja odmowna


Komentarze

Emerytura za pracę w szczególnych warunkach — 12 komentarzy

  1. mam 19 lat i 6 m-cy stażu pracy.Wszystkie te lata to była praca w warunkach szczególnych,póżniej zachorowałem,guz mózgu i zaklad dokładnie Siarkopol skierował mnie na rentę,gdzie po 9 latach nastapiła wznowa guza.Przez 23 lata byłem całkowicie decyją ZUS niezdolny do pracy,i wieku 62 lat przybyła mi choroba wieńcowa,decyzja ZUS częściowo zdolny do pracy,i dali mi rentę do 2017r.Czy należy mi się zaliczenie tych warunków szczególnych?

  2. Witam
    ZUS odmawia mi przyznania emerytury pomostowej ,gdyż po 31.12.2008r.nie pracowałam w warunkach szczególnych/charakterze(staż uznany przez ZUS w warunkach szczególnych to 19 lat i 1 m-c ,w sumie 33 lata)
    Ustawa z dn.28.04.1983r.gwarantowała mi przejście na emeryturę w wieku 55 lat,wprowadzając ustawę z dn. 17.12.1998r.o emeryturach i rentach z FUS pozbawiono mi jej,czuję się zawiedziona i oszukana przez państwo.
    mam czas(tydzień)na odwołanie się,ale zastanawiam,czy warto?proszę o poradę w tej sprawie.

    • Witam,
      przykro mi ale od końca czerwca byłem na urlopie wypoczynkowym i nie mogłem odpisać na Pani pytanie. Mam nadzieję, że udało się Pani w terminie znaleźć kogoś pomocnego?
      Pozdrawiam,
      Krzysztof Bogusz.

  3. Witam serdecznie. Mam problem z art. 50 c ust. 1 pkt 3. Chodzi o to że pracuję w szczególnych warunkach 25 lat i5 miesięcy czyli w górnictwie. ale 5 lat tej pracy wykonywałem jako podmiot.W Świadectwie pracy jest wpis o pracy w szczególnych warunkach. przez okres tej pracy miałem 6 dni chorobowego zostałem przyjęty do pracy 02-02- 99 czyli do pełnego miesiąca brakuje 1 dzień, 6 dni chorobowego miałem 05-2001 miesiąc ten miał 23 dni robocze. Art 50 c ust 1 pkt 3 mówi że podmiotom uznaje się za pracę górniczą te miesiące zatrudnienia w, w których co najmniej połowę dniówek przepracowali pod ziemią. Dlaczego więc ZUS nie zaliczył mi tych miesięcy do stażu pracy, a w uzasadnieniu, jest dopisek bez opisu co to za artykuł. [za prac górniczą wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pod ziemią uznaje się te miesiące, w których przepracowane zostały pod ziemią wszystkie dni robocze w miesiącu] Osobiście nie znalazlem takiego zapisu w Dz. U. z 2016 r., poz. 887 Dlatego pytam czy ZUS moze podważyć art. 50 c ust 1 pkt 3 innym zapisem którego nie można znaleźć w dostępnych ustawach. Jedyny zapis bardzo zbliżony do tego zapisu to art 50 e ust. 1……….. W pełnym wymiarze czasu pracy przez okres wynoszącym co najmniej 25 lat. Niestety nie jestem jedynym który jest w podobnej sytuacji, dlatego proszę o pomoc i informacje w tej sprawie. Dziękuję.

  4. Mam pytanie czy w momencie gdy pracownik nie posiada odpowiedniego dokumentu i pieczątki pracodawcy, który mówiłby o pracy w szczególnych warunkach, jednak posiada tylko umowę o pracę, z której wynika że była to praca zaliczająca się do szczególnych warunków pracy to czy pracownik może jedynie na podstawie posiadanej umowy starać się w ZUSie o wcześniejszą emeryturę(jeżeli jego czas pracy w szczególnych warunkach wynosi 15 lat oczywiście)?

    • Witam,
      jeżeli pracownik nie posiada świadectwa pracy w warunkach szczególnych, sporządzonego według ustalonego przez ustawodawce wzoru, to mimo wszystko może się starać o takową emeryturę. Należy jednak liczyć się z tym, że na podstawie zwykłego świadectwa pracy (nawet jeżeli jest w nim wymienione, że praca odbywała się w warunkach szczególnych) ZUS nie przyzna prawa do przedmiotowej emerytury. Wówczas należy złożyć odwołanie do sądu i w postępowaniu sądowym wykazać m. in. zeznaniami świadków, że w rzeczywistości była to praca w warunkach szczególnych. Jest to związane z tym, że w samym postępowaniu przed ZUS (tj. do czasu wydania decyzji) nie jest dopuszczalny dowód ze świadków. Z takiego dowodu można bowiem skorzystać przed sądem, a dokładniej zawnioskować w odwołaniu o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków.
      Podsumowując, jeżeli pracownik nie posiada właściwego świadectwa pracy, to ZUS nie przyzna emerytury za pracę w warunkach szczególnych. Rozwiązaniem sytuacji jest złożenie odwołania od odmownej decyzji ZUS i zawnioskowanie m. in. o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków, a tym samym udowodnienie jaki faktycznie był charakter i rodzaj pracy ubezpieczonego.
      Pozdrawiam
      Krzysztof Bogusz.

  5. Witam.
    Przeczytalem calosc artykulu i jedna rzecz mnie nurtuje. W skrocie: dostalem decyzje odmowna o przyznaniu emerytury pomostowej. Zarzuty to: brak wymaganych 15 lat w szczegolnych warunkach poniewaz jedno ze swiadectw jest wadliwe napisane (brak zapisow scisle wg wzorca). Drugi zarzut to brak rozwiazania stosunku pracy (chcialem byc pewny ze emerytura mi sie nalezy). Zaczalem wyjasniac z archiwum wadliwosc swiadectwa pracy gdzie jak rozumiem bledy formalne zostana sprostowane i chcialbym sie odwolac od decyzji zus. Natomiast tu wlasnie mam to nurtujace mnie pytanie: czy mam sie zwolnic? Kiedy to zrobic? Boje sie ze jesli zus ponownie nie uzna mojej argumentacji to sad rowniez nie zajmie sie moja sprawa. Jakie moga byc konsekwencje?
    Pozdrawiam
    Andrzej

    • Witam,
      jednym z warunków przyznania prawa do emerytury pomostowej jest rozwiązanie stosunku pracy. Jest to jeden z warunków nabycia prawa. Złożenie wniosku o emeryturę pomostową przed rozwiązaniem umowy o pracę spowoduje wydanie odmownej decyzji ZUS. Oczywiście jest to dosyć ryzykowne w przypadku braku pewności co do spełniania pozostałych warunków, jak w Pana przypadku.
      Pozdrawiam
      Krzysztof Bogusz.

  6. Dzień dobry.
    Mam pytanie jak mam odwołać się od decyzji ZUS, albo na co się powołać.
    Mój tata zostało decyzją odmowną z ZUS, gdyż nie doliczyli mu prawie 7 lat pracy w warunkach szkodliwych. Na świadectwie pracy brak jest charakteru pracy oraz zarządzenia resortowego.
    Posiada świadectwo pracy oraz świadectwo wykonywania pracy w warunkach szkodliwych na stanowisku ślusarz-spawacz wymienionych w dziale XIV poz. 12 punkcie 1 wykaz A.
    Jest również informacja że pracował na stanowisku wymienionym w Rozporządzeniu Rady ministrów z dnia 7.02.1983 r. opublikowanym w Dz. U. nr 8 z dnia 18.02.1983r. poz 43 w sprawie prac wykonywanych w szczególnym warunkach.
    Czy przy takim odwołaniu trzeba powoływać świadków i bo ja nie wiem czego tym świadectwom brakuje, a zakład został zlikwidowany.

    • Witam,
      bezpłatny wzór odwołania dostępny jest na blogu. Jeżeli jest Pani zainteresowana szerszą pomocą, to jest ona odpłatna. Proszę wówczas przesłać na maila skan posiadanych dokumentów. Wstępne zapoznanie i wycena są bezpłatne. Adres mailowy też dostępny jest na blogu.
      Pozdrawiam
      Krzysztof Bogusz.

  7. Dzień dobry,
    proszę uprzejmie o podpowiedź, czy jeśli we wniosku Rp-1E punkt III 2. zaznaczono pomyłkowo kwadracik Emerytura zamiast Emerytura pomostowa i ZUS odmówił prawa do emerytury, gdyż nie zaliczył wcale lat pracy po roku 1999 (i brakuje przepracowanych lat do 25 wymaganych) to lepiej by było wycofać wniosek i złożyć ponownie czy odwołując się do Sądu Pracy można wnioskować o zmianę?
    Dodam tylko, że niestety odwoływać się i tak będzie trzeba, gdyż nieistniejąca już od lat Huta Bobrek nie posiada dokumentacji o pracy w szkodliwych warunkach a archiwum przesyła tylko kopie tego co ma, czyli niewiele. Jednak umowy o pracę i świadectwa pracy posiadają stanowiska, z których wynika, że praca na Hucie była w warunkach szkodliwych.
    Proszę uprzejmie o krótką informację. Pozdrawiam

Dodaj komentarz