Świadczenie wspierające kojarzy się zwykle z ZUS – bo to ZUS prowadzi postępowanie w sprawie świadczenia i wypłaca pieniądze. Jednak punktacja, od której zależy prawo do świadczenia i jego wysokość, powstaje wcześniej i w innym trybie. Właśnie dlatego wiele osób trafia w ślepą uliczkę: próbuje „tłumaczyć” swoją sytuację w ZUS, podczas gdy spór w rzeczywistości dotyczy decyzji punktowej wydawanej przez zupełnie inny organ.
W tym tekście porządkuję dwie kwestie: kto ustala punktację oraz jak – według przepisów – wygląda sam proces ustalania poziomu potrzeby wsparcia.
Punktacja to „poziom potrzeby wsparcia” w skali 0–100
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych definiuje potrzebę wsparcia jako następstwo braku lub utraty autonomii (fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej). Przy jej ustalaniu bierze się pod uwagę zdolność do samodzielnego wykonywania czynności życia codziennego i rodzaj wymaganego wsparcia – także z uwzględnieniem czasu i ewentualnej potrzeby pomocy innej osoby lub technologii wspomagającej.
Poziom potrzeby wsparcia wyraża się punktowo – w skali od 0 do 100.
To właśnie ta punktacja staje się potem podstawą dalszych etapów.
Kto wydaje decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia
Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności – na wniosek osoby uprawnionej (albo podmiotu reprezentującego).
To jest kluczowa informacja: ZUS nie ustala punktów. ZUS działa dopiero w dalszym etapie, gdy w obrocie prawnym istnieje już decyzja punktowa.
Jeżeli chcesz zobaczyć szerszy kontekst całego systemu (punktacja jako oś świadczenia), odsyłam do wpisu pod tytułem „Świadczenie wspierające a punktacja – kto ją ustala i dlaczego decyduje o wszystkim”
Jak składa się wniosek i co musi zawierać
Wniosek o wydanie decyzji składa się do wojewódzkiego zespołu. Obecnie może być złożony papierowo i za pośrednictwem powiatowego zespołu, który ma obowiązek przekazać go wojewódzkiemu zespołowi nie później niż w 7 dni.
Ustawa wskazuje też elementy, które mają się w nim znaleźć (m.in. dane identyfikacyjne, informacje o posiadanym orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności albo o złożeniu wniosku o takie orzeczenie).
W praktyce szczególnie ważne jest to, że do wniosku dołącza się wypełniony kwestionariusz samooceny trudności w funkcjonowaniu. Ustawa wyjaśnia, że kwestionariusz służy samoocenie ograniczeń lub utraty autonomii w obszarach codziennego funkcjonowania, wraz ze wskazaniem oczekiwanego wsparcia i jego częstotliwości.
Jak wygląda samo ustalanie punktacji – obserwacja, wywiad i ocena funkcjonowania
Ustalenie poziomu potrzeby wsparcia odbywa się na podstawie obserwacji, wywiadu bezpośredniego oraz oceny funkcjonowania osoby ubiegającej się o decyzję. Stosuje się przy tym formularz w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia, a także informacje z kwestionariusza samooceny.
Przepisy dopuszczają przeprowadzenie ustalenia – za zgodą osoby zainteresowanej – w miejscu jej stałego pobytu, albo w siedzibie wojewódzkiego zespołu, albo w miejscu przez niego wyznaczonym (spełniającym warunki dostępności). Z punktu widzenia osoby badanej to ważne: ustawodawca przewidział możliwość przeprowadzenia czynności również poza urzędem.
Rozporządzenie doprecyzowuje, że tzw. „czynności oceniające” (obserwacja, wywiad, ocena funkcjonowania) mają być dokonane w jednym miejscu i czasie.
To jest też jeden z punktów odniesienia, jeśli później pojawiają się zastrzeżenia co do przebiegu całej procedury.
Kto wchodzi w skład ustalający poziom potrzeby wsparcia
Rozporządzenie wprowadza bardzo konkretne reguły dotyczące składu. Członków wojewódzkiego zespołu ustalających poziom potrzeby wsparcia (specjalistów) powołuje i odwołuje wojewoda, na wniosek przewodniczącego wojewódzkiego zespołu. Specjalistów powołuje się spośród określonych zawodów (m.in. fizjoterapeuta, psycholog, pedagog, pedagog specjalny, pracownik socjalny, doradca zawodowy, pielęgniarka/pielęgniarz).
Do konkretnej sprawy przewodniczący wyznacza co najmniej dwuosobowy skład ustalający, przy czym rozporządzenie zakazuje, by w składzie były osoby wykonujące ten sam zawód. Dodatkowo w składzie musi być co najmniej jeden specjalista z co najmniej dwuletnim doświadczeniem w jednym z wymienionych zawodów (w okresie 5 lat przed powołaniem).
Terminy w procedurze: zawiadomienie i czas rozpatrzenia
Rozporządzenie przewiduje, że o terminie i miejscu ustalenia poziomu potrzeby wsparcia doręcza się zawiadomienie nie później niż 7 dni przed terminem.
Jeżeli osoba zainteresowana nie stawi się, rozporządzenie przewiduje tryb usprawiedliwienia i konsekwencje (łącznie z możliwością pozostawienia sprawy bez rozpoznania, gdy usprawiedliwienie nie zostanie uznane).
Z kolei sama ustawa wskazuje, że wnioski o wydanie decyzji są rozpatrywane w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia wpływu do wojewódzkiego zespołu.
Na jak długo wydaje się decyzję i kiedy można dostać nową
Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje się na okres, na jaki osoba została zaliczona do osób niepełnosprawnych na podstawie ostatecznego orzeczenia, przy czym ustawodawca wprowadza limit: nie dłużej niż 7 lat.
Co ważne – osoba, wobec której wydano decyzję, może w każdym czasie wystąpić o nową decyzję, jeśli zmieniła się zdolność do samodzielnego wykonywania czynności lub rodzaj wymaganego wsparcia. Wydanie nowej decyzji powoduje uchylenie dotychczasowej z dniem jej wydania.
Co dalej: odwołanie od punktacji
Skoro decyzję punktową wydaje wojewódzki zespół i jest to odrębne postępowanie, to również ścieżka zaskarżenia tej decyzji jest specyficzna. Ustawa przesądza, że od decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do wojewódzkiego zespołu w terminie 14 dni od doręczenia decyzji.
W kolejnym artykule opiszę, jak rozumieć ten etap i dlaczego w praktyce jest on kluczowy dla dalszej walki o właściwą punktację.
